Za stanovnike Pala 30. avgust nije samo datum u kalendaru. Starije generacije i danas pamte zvuk aviona, eksplozije koje su parale noć i jutro u kojem je postalo jasno da je Republika Srpska postala meta jedne od najvećih vazdušnih operacija NATO-a do tada.
Prije tačno 31 godinu, 30. avgusta 1995. godine, počela je NATO operacija „Namjerna sila“, koja će trajati sve do sredine septembra.
Pale i njihova okolina našli su se među područjima koja su bila snažno pogođena vazdušnim udarima. Na meti su bili vojni položaji, radarski i telekomunikacioni sistemi, ali rat nije zaobišao ni civile niti svakodnevni život stanovništva.
Za ljude koji su tih dana živjeli na Palama rat se više nije odvijao negdje daleko. Avioni su bili iznad njihovih kuća, detonacije su odjekivale okolnim planinama, a dani i noći prolazili su u neizvjesnosti.
NATO je operaciju pokrenuo nakon druge eksplozije na sarajevskoj pijaci Markale, navodeći kao cilj smanjenje prijetnje takozvanoj zaštićenoj zoni Sarajevo i povlačenje teškog naoružanja Vojske Republike Srpske iz zone oko grada.
Tokom operacije gađani su brojni položaji i objekti na teritoriji pod kontrolom Vojske Republike Srpske, uključujući područje Pala i Jahorine.
Jedan od događaja koji je posebno ostao u sjećanju Paljana dogodio se upravo prvog dana operacije. Francuski borbeni avion „Mirage 2000“ oboren je jugoistočno od Pala, a dvojica članova posade katapultirala su se iz aviona.
Naredni dani donijeli su nove nalete i bombardovanja.
Posebno mjesto u sjećanju ovog kraja zauzima i Zlovrh, gdje je prilikom napada na telekomunikacioni objekat stradalo deset pripadnika Vojske Republike Srpske koji su obezbjeđivali objekat.
Operacija „Namjerna sila“ završena je u septembru 1995. godine, ali je za stanovnike Pala i drugih bombardovanih mjesta ostavila uspomene koje ni poslije više od tri decenije nisu izblijedjele.
Generacije koje su tada bile djeca danas su odrasli ljudi, dok su mnogi koji su te noći gledali nebo iznad Pala već u poznim godinama.
Zbog toga se 30. avgust na ovim prostorima ne pamti samo kroz vojne izvještaje, broj aviona ili količinu bačenih bombi.
Pamti se kroz ljude.
Kroz podrhtavanje prozora, sirene, detonacije sa okolnih brda i pogled prema nebu iznad Pala.
Prošla je 31 godina, ali za one koji su to doživjeli, zvuk tog avgusta teško se zaboravlja.
CN