Parlament Srpske danas će svečanom akademijom u Palama obilježiti 35 godina postojanja. Osnovana je 24. oktobra 1991. godine u Sarajevu, pod nazivom Skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini. Time je započet proces političkog i institucionalnog organizovanja srpskog naroda u BiH, koji je u narednim mjesecima vodio ka proglašenju Republike, donošenju Ustava i izgradnji njenih institucija.
Prije 35 godina, 24. oktobra 1991, u Sarajevu je osnovana Skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini. Bio je to odgovor srpskih poslanika na političku krizu i preglasavanje u tadašnjoj Skupštini SR BiH, ali i početak institucionalnog puta koji će u narednim mjesecima dovesti do proglašenja Republike Srpske.
– Tada sam se jako obradovao kada sam vidio ljude iz Zenice koji dolaze sa takvim entuzijazmom, ljude sa Kupresa. Osjetili smo takvu jednu energiju da je to nevjerovatno – kaže Momir Tošić, poslanik prvog saziva Narodne skupštine Republike Srpske.
U Plavoj sali sarajevskog parlamenta okupili su se srpski poslanici različitih političkih stranaka. Za predsjednika Skupštine izabran je Momčilo Krajišnik, a odluke su donesene jednoglasno. Istog dana usvojena je i Odluka o ostajanju srpskog naroda u Јugoslaviji i raspisan plebiscit.
– Tu nije bilo oružja, tu su bile samo ruke u parlamentu. To je bilo impresivno, postojala je jedna linija do koje se znalo šta je jedinstvo i šta se ne dira – rekao je Milorad Dodik, poslanik prvog saziva Narodne skupštine Republike Srpske.
Devetog januara 1992. Skupština proglašava Republiku srpskog naroda Bosne i Hercegovine. Dvadeset osmog februara usvaja Ustav i Ustavni zakon za njegovo sprovođenje. U izradi Ustava ključnu ulogu imali su profesori Gašo Mijanović i Radomir Lukić. Istog dana osnovana je i Radio-televizija srpskog naroda Bosne i Hercegovine. U aprilu je izabrana prva Vlada, predvođena Brankom Đerićem.
– Bilo je jako teško. Najveći problem je bio uspostaviti platni promet. Platni promet je bio potpuno razoren. I nas dvoje smo za tri-četiri dana uspostavili platni promet. Donesen je zakon o platnom prometu i sve je krenulo savršeno dobro – kaže Petra Marković, ministar finansija u prvoj Vladi Republike Srpske.
U ratnim godinama Skupština donosi sistemske zakone, formira institucije i odlučuje o najvažnijim političkim i vojnim pitanjima. Prvi saziv ostao je na okupu do 1996. godine. Za pet godina održane su 63 redovne, četiri posebne i jedna svečana sjednica. Njegov mandat obuhvatio je proglašenje Republike, donošenje Ustava, rat, mirovne planove i Dejton.
– Mogli su svi da odu, ali mi smo bili samosvjesni trenutka u kome se nalazimo. I ja sam ponosan što sam bio u tom sastavu i reći ću samo: ne tražim za sebe ništa, ali je ostao dug Republike Srpske prema tim ljudima – dodaje Dodik.
Trideset pet godina kasnije, u Palama se čuvaju dokumenti, fotografije i svjedočenja prvih poslanika. Dvadeset četvrtog oktobra 1991. Republika Srpska još nije postojala. Tog dana stvorena je Skupština koja će donijeti odluke na kojima je građena.